Hosea

Assur, een opkomende wereldmacht

- Hosea = "redding"

Hosea profeteert tijdens de regeringen van diverse koningen. Het betreft Uzzia, Jotam, Achaz, Hizkia (allen van Juda) en Jerobeam II (van Israël). 1)
Dat wijst op een lange periode waarin Hosea als profeet is opgetreden, en dat zijn boodschap is bestemd voor Juda én Israël.

Zijn naam betekent "redding" of "verlossing".
Een mooie naam die in verband staat met namen als Jozua uit het Oude en Jezus uit het Nieuwe Testament. Beide betekenen "Jahweh redt". 2)
Als Hosea begint te profeteren begrijpen zijn luisteraars dat er redding nodig is, maar ook dat die redding aangeboden wordt. Zij vragen zich dan wellicht af: "Redding? Is dat nodig? Waarvan dan?"

Wanneer het gaat om verlossing denkt men meestal als eerste aan een vijand van buiten. Vaak is dat ook terecht.
Amos is een tijdgenoot van Hosea en wijst op Assur (Assyrië) als een opkomende wereldmacht. Het volk Israël zal sterk onder diens aanvallen te lijden krijgen en uiteindelijk door hen in ballingschap worden weggevoerd. 3)
Hosea spreekt ook over Assur als een gevaar, maar in zijn boodschap gaat er geen dreiging van hen uit. In tegendeel: het is een aantrekkelijke koning van wie Israël behoorlijk onder de indruk is.

- de aantrekkelijke kant van Assur

Vergeleken met Assur ziet Israël zichzelf als een nietig volkje. Het kijkt tegen Assur op en hoopt door haar houding de belangstelling van Assur te wekken.
Dat probeert Israël op twee manieren:

  1. Assur is een hulp.
    In de beleving van Israël heet deze dappere koning "koning Strijdlust". 4)  Het optreden van Assur maakt tot nu toe op hen grote indruk.
    Op momenten dat het niet zo goed gaat vraagt Israël hem om hulp. Dat vragen zij ook wel aan Egypte 5), maar de meeste hoop richt men toch op Assur.
    Alsof Israël zonder hulp zou zijn!
  2. Assur is een minnaar.
    Bovendien zoekt Israël hulp bij Assur als minnaar. 6)  Zij vindt koning Strijdlust een bijzonder geschikte kandidaat voor een intieme relatie.
    Alsof Israël zonder liefdesrelatie zou zijn!

Deze beide kanten zijn voor God aanleiding om Hosea met een boodschap naar Zijn volk Israël te sturen.
Het is een boodschap van verlossing. Maar de vijand woont niet in het buitenland, maar in hun eigen hart. Hun hart is niet langer gericht op God, maar op een ander. Dat moeten zij goed begrijpen!
Veel christenen maken dezelfde vergissing. Zij wijzen naar anderen als de oorzaak van hun problemen, maar ze zijn blind voor het feit dat zij zélf hun hart hebben geopend voor zaken buiten de Heer Jezus.

- geen kennis = geen relatie

God ziet dat Israëls hart niet langer op Hem gericht is. Er is geen kennis van God meer in het land. Dat heeft grote gevolgen!
Met 'kennis' bedoelt God geen feitenkennis maar relatie. 7)  Israël heeft geen relatie meer met God omdat haar hart uitgaat naar iemand anders.

Dat heeft tot gevolg dat er geen trouw en goedertierenheid meer in het land is. 8)  Een verkeerde omgang laat de goede vruchten verdwijnen 9), maar een goede omgang (namelijk met God) werpt juist goede vruchten af.
Als de omgang met God stopt is dat het begin van het einde. Het volk gaat te gronde 10)  en komt uiteindelijk ten val. 11)
Dit heeft Israël dus helemaal aan zichzelf te wijten. Zij mogen nooit met de vinger naar Assur wijzen, maar alleen naar hun eigen hart als dé oorzaak van al hun ellende.

Dit boek bevat dan ook belangrijke lessen voor elke christen.
Wanneer wij aan onze vijand denken, dan denken wij meestal aan de duivel, maar we vergeten vaak dat hij niets kan doen zolang wij ons hart gesloten houden voor zijn verlokkingen.
Hij is de overste van deze wereld 12)  en heeft veel te bieden. Maar waar gaat mijn hart naar uit? Ik kan elke zonde verklaren, elke misstap uitleggen, maar het begint altijd in mijn eigen hart. Dan blijft er geen enkel excuus over.

Relaties van God met Zijn volk

- relaties met Israël

Vanaf het allereerste begin heeft God een bijzondere band met Zijn volk Israël. Het blijkt in de praktijk een moeizame relatie te zijn, omdat Israël zich keer op keer van God afkeert. Maar God onderhoudt die relatie, want voor Hem is het waardevol; zelfs nu Israëls hart uitgaat naar een ander!
God vergelijkt deze relatie met begrippen uit het alledaagse leven.

  • bruid
    Bruid en bruidegom leven toe naar hun huwelijksdag. Hun liefde naar elkaar wordt bekrachtigd in een huwelijk voor het leven.
    Zó begon God met Zijn volk. Maar als Hij merkt dat hun liefde tot Hem bekoeld is, blijft Hij in liefde naar hen omzien. Hij wil hen weer meenemen naar het moment dat Hij hen uit Egypte verloste. 13)  Dat was hun gezamenlijke beginpunt. Daar "zong zij in haar jeugd" 14)  als een verlost volk. 15)
    Dat moment gaan zij in de nabije toekomst opnieuw beleven als God tot hun hart kan spreken en Hij hen weer tot bruid zal werven. Dan zullen zij de Here kennen en is hun relatie hersteld. 16)
  • zonen
    God noemt Israël "Mijn zoon". 17)  Een zoon is een erfgenaam; hij is iemand die met zijn vader optrekt en geïnteresseerd is in de dingen van zijn vader. Met die verwachting riep God Israël uit Egypte, maar zij blijken veel meer belangstelling te hebben voor andere goden.
    Het is opmerkelijk dat Mattheüs van dit vers zegt dat het in vervulling is gegaan op het moment dat de Heer Jezus uit Egypte veilig kan terugkeren naar Nazareth. 18)
    Inderdaad is Hij de Zoon die graag wil zijn in de dingen van Zijn Vader. 19)  Hij maakt alle verwachtingen van Zijn Vader waar.
    Toch bereikt God straks met Israël Zijn doel. Zij zullen als zonen een echte relatie met de levende God hebben! 20)
  • wijnstok
    God "vond Israël als druiven in de woestijn". 21)
    De woestijn is geen plaats waar men vruchten mag verwachten. Toch vond God daar druiven. De druivenoogst vormt de afsluiting en het hoogtepunt van de oogst en "maakt het hart van God en mensen vrolijk". 22)  Wat was God verrukt toen Hij Zijn volk vanuit Egypte verloste en met hen onderweg ging in de woestijn. Het was "een weelderige wijnstok" 23), vol van vrucht!

- relaties met de gemeente

Met dezelfde begrippen wordt onze relatie als christenen met God en de Heer Jezus beschreven:

  • bruid
    De eenheid tussen man en vrouw zegt iets over de verhouding tussen Christus en de gemeente. 24)  Deze eenheid wijst op liefde en eenheid. Maar ook op toewijding, zoals blijkt uit het feit dat wij aan één Man zijn verloofd, namelijk aan Christus. 25)
  • zonen
    Een christen kent de geestelijke vrijheid en roept vrijuit "Abba, Vader". 26)  Dat is zoonschap. Een zoon wijst op iemand die zijn vader steeds beter gaat begrijpen, en straks de erfenis ontvangt.
  • wijnstok
    Elke gelovige is een rank in de ware wijnstok, in Christus. 27)
    De Vader is de landman. Hij verzorgt elke rank zodat er veel vrucht voor Hem komt.

Voor sommigen is het lastig te begrijpen dat zowel Israël als de gemeente 'de bruid' genoemd worden. Aangezien de gemeente niet alleen bruid is, maar ook lichaam, huis en kudde, is het duidelijk dat dit niet letterlijk bedoeld wordt, maar dat God in symbolische taal wijst op bepaalde kenmerken van een relatie. In het beeld van 'de bruid' gaat het om Gods liefde, die zowel uitgaat naar Israël als naar de gemeente.

Hosea's opdracht

Profeten krijgen de opdracht om Gods woorden door te geven, maar soms moeten zij ook iets laten zien, zodat nog duidelijker wordt wat zij willen zeggen. Aanschouwelijk onderwijs dus. Een aantal profeten krijgt zo'n bijzondere taak:

  • Jesaja
    Jesaja moet drie jaar lang in ondergoed en op blote voeten rondlopen. In zijn beleving loopt hij naakt over straat. 28)
  • Jeremia
    Jeremia krijgt de opdracht om niet te trouwen, omdat eventuele kinderen hetzelfde lot wacht als de andere kinderen van zijn volk. Zij zullen sterven. 29)  Hij mag ook niet rouwen met de ouders van wie kinderen overlijden. 30)
    Later moet hij ook met banden en jukken lopen. 31)
  • Habakuk
    Habakuk moet een bord voor zijn huis plaatsen, zodat iedere voorbijganger zijn boodschap kan lezen. 32)

De ene opdracht is zwaarder dan de andere, maar het is te doen.
Hosea echter krijgt een opdracht die voor elke godvrezende man een regelrechte kwelling is, ongetwijfeld de zwaarste opdracht van allen. 33)
De opdracht aan Hosea bestaat uit twee delen:

1)   "ga heen, neem u een ontuchtige vrouw"

God draagt Hosea op om te trouwen met een vrouw die bekend staat vanwege haar hoererijen. Er wordt niet bij verteld dat zij berouw heeft over haar zonden en al helemaal niet dat zij ermee zal stoppen na hun huwelijk.
Hosea weet dus waar hij aan begint als hij met Gomer trouwt. Toch doet hij wat God hem opdraagt.

De mensen kennen Hosea en zullen hem vragen: "Waarom trouw je met deze vrouw? Weet je wel wat voor vrouw zij is?" Hosea zal dan uitleggen dat God op dezelfde manier met Israël begonnen is. Al direct in het begin was het een volk met een dubbele moraal en dat is altijd zo gebleven. Toch is God Zijn huwelijksrelatie met haar aangegaan.

2)   "neem kinderen uit een ontuchtige geboren"

Bovendien zegt God dat er kinderen geboren zullen worden, maar het zullen kinderen "uit een ontuchtige" zijn. Dat wil zeggen dat het niet vanzelfsprekend zal zijn dat Hosea de vader van deze kinderen is.

In de geslachten die uit Israël geboren worden na hun verlossing uit Egypte, treft God eigenschappen aan die voor Hem vreemd zijn. Het brengt God ertoe om stappen te zetten die volstrekt tegen Zijn liefde ingaan. Hij laat dat merken in de namen die Hosea deze kinderen moet geven.

De mensen zien het gezin van Hosea groter worden. Dat levert ongetwijfeld de vragen op die ook Zacharia later krijgt. 34)  Hosea zal dan antwoorden dat God maatregelen moet nemen vanwege hun overspelige gedrag, en dat die maatregelen vreselijk zijn, maar in de eerste plaats voor God Zélf!

De drie kinderen van Gomer

1.   Jizreël

De eerste zoon wordt "aan hem" 35) geboren. Deze toevoeging wordt alleen vermeld bij de geboorte van Jizreël. Dat zou kunnen betekenen dat Hosea alleen de vader is van deze zoon en niet van de kinderen die hierna geboren worden.

Zijn naam ("God zaait/verstrooit") wijst op de plaats Jizreël, die een centrale plaats inneemt tijdens het eerste optreden van Jehu. Jehu was hét instrument in Gods hand om een einde te maken aan de afgoderij onder leiding van koning Achab en zijn vrouw Izebel. Met grote ijver heeft Jehu zijn taak uitgevoerd 36), maar hij ging veel te ver. Er is nodeloos veel bloed vergoten. 37)  Dat vergeet God niet!
Daarom zal Israël door God worden verstrooid (gezaaid) onder de volken.

Het goede echter beloont God. Daarom belooft Hij dat er tot in het vierde geslacht een nakomeling van Jehu op de troon zal zitten. 38)  Dat is ook gebeurd in Zecharja de zoon van Jerobeam II, die elf jaar na het overlijden van zijn vader nog enkele maanden koning is. 39)

- openstaande rekeningen

Naast Jizreël noemt God ook Gilgal 40), Bethel 41) en Gibea. 42)  Gilgal en Bethel worden ook door Amos (tijdgenoot van Hosea) uitvoerig genoemd. 43)  Het zijn plaatsen met een namaak-altaar en een namaak-godsdienst.
Maar voor Gibea moeten we helemaal terug naar Richteren 19. Kennelijk is God het drama niet vergeten rond de vrouw van de Leviet en de nasleep daarvan voor het hele volk.
Een plaats als Beth-Awen 44)  komt verder in de Bijbel niet voor. Het is dus onbekend wat daar fout gegaan is. Deze naam betekent "huis van ijdelheid", en wellicht zegt dat genoeg.

- lessen voor ons

Soms proberen wij met ijver en vrome woorden misstanden aan de kaak te stellen en op te ruimen. Vaak terecht en het goede weet God te belonen.
Maar God zal nooit vergeten wanneer er wordt opgetreden zonder de juiste, geestelijke houding die nodig is. 45)  Als we die missen vallen er nodeloos veel slachtoffers.
De overtreder moet worden aangepakt, verder niemand!

2.   Lo-Ruchama

Hierna wordt een dochter geboren, Lo-Ruchama ("niet begenadigde"). 46)
Deze naam bevat de Hebreeuwse wortel "rchm", waaruit verschillende woorden zijn afgeleid die allemaal met elkaar te maken hebben.
Voegen we er klinkers bij, dan ontstaan de woorden:

  • racham = "ontferming"
  • rechem = "baarmoeder"

De combinatie van beide woorden wijst op de unieke band tussen moeder en kind. Die band ontstaat tijdens de zwangerschap en is veel intenser dan die tussen vader en kind.
Wanneer een puber onhandelbaar wordt zou een vader er nog toe kunnen komen om het kind de deur te wijzen, maar een moeder nooit!

God kijkt met vaderlijke én moederlijke gevoelens naar Zijn volk. 47)  Wat Hem betreft is het dan ook ondenkbaar dat Hij die band gaat verbreken.
En toch doet God dát wat geen enkele moeder ooit zal doen!
Hij verstoot Zijn volk niet in een vlaag van woede, maar weloverwogen en met de diepst mogelijke pijn. Hij snijdt de band van liefde met Zijn volk door.

- lessen voor ons

Dezelfde gevoelens van liefde kent de Heer Jezus voor Jeruzalem 48) en Paulus voor zijn geliefden in Thessalonika. 49)  Ontroerende voorbeelden.
Maar als die liefde wordt afgewezen (zoals door Jeruzalem) is de pijn groot. Zorgende liefde onder gelovigen heeft grenzen, maar die liggen verder weg dan wij soms denken.

3.   Lo-Ammi

Het derde kind is opnieuw een zoon, Lo-Ammi ("niet Mijn volk"). 50)
Ook dat is voor God een grote stap. God gebruikte de woorden "Mijn volk" voor het eerst om Mozes naar Farao te sturen. 51)  Door de eeuwen heen is God Zijn volk zo blijven noemen, ondanks Israëls houding.
Nu is de grens bereikt en erkent God hen niet langer als Zijn volk.

Eerst ballingschap, daarna herstel

- in de woestijn

De namen van Gomers kinderen maken duidelijk dat Israël als Gods volk verstoten zal worden in ballingschap. Toch zal dat niet zo blijven. Hosea vertelt hoe God in Zijn gedachten alweer teruggaat naar het allereerste begin van Zijn relatie met Zijn volk.
Daar, in de woestijn, kon zij zingen als een verlost volk. 52)  Het waren "de dagen van haar jeugd", zoals een pas getrouwd stel aan hun huwelijk begint.
Na de ballingschap wil God haar opnieuw meenemen naar dat beginpunt, zodat Hij tot haar hart kan spreken en zij weer kan zingen.
God wil een nieuw begin maken met dit volk.

- het dal Achor

Het is opmerkelijk dat de hele reis door de woestijn voor God een soort huwelijksreis is. Hij denkt niet aan al die keren dat Zijn volk Hem zoveel verdriet bezorgde. De woestijn was immers geen einddoel?
Het einddoel was de volle zegen in het beloofde land.
God denkt wél terug aan het moment waarop dat einddoel bereikt werd. De eerste stad die veroverd werd was Jericho. Direct daarna ging het mis. Achan zondigde en moest met zijn hele huis gestenigd worden in het dal Achor ("ongeluk, ellende"). 53)
Dit gaat bij het herstel van Gods volk niet nog eens gebeuren! God maakt het dal Achor tot "een deur der hoop", een toegangsdeur tot volledig herstel. Zo neemt God elke twijfel weg bij Hosea's toehoorders. Het herstel komt!
Het hangt niet van hén af, maar uitsluitend van Gods ontfermingen.

Het volledige herstel

- zij zullen de Here kennen

Vlak voordat het Messiaanse vrederijk begint, herstelt God de band met Zijn volk Israël door naar haar hart te spreken en haar liefde op te wekken. Zij zal merken dat God haar liefheeft, maar wel "in gerechtigheid en in recht, door goedertierenheid en in barmhartigheid". 54)
God kan geen enkele ongerechtigheid door de vingers zien. Elke zonde moet worden geoordeeld, maar God zal Israëls ogen openen voor Iemand die al eens bij hen was, zo'n 2000 jaar geleden. Hij werd weliswaar door hen ter dood gebracht 55), maar dat was volgens Gods plan. Door de dood van Christus kan Hij hen genade bewijzen.

Gods genade gaat zó ver dat ieder van het herstelde volk de Here zal kennen 56), d.w.z. gemeenschap met de Here hebben. 7)  God komt weer terecht bij de namen van Gomers kinderen 57), maar Hij maakt nu bij elke naam een kleine aanpassing. Daaruit blijkt hoe innig Zijn band met Israël zal worden hersteld:

  1. Jizreël = "God zaait/verstrooit"
    In plaats van Israël te verstrooien onder de volken gaat God het nu zaaien (uitstrooien) in hun eigen land.
  2. Ruchama = "begenadigde"
    Gods gevoelens van liefde gaan weer uit naar Zijn bruid, net als in het begin.
  3. Ammi = "Mijn volk"
    Op de hele aarde is en blijft er maar één uitverkoren volk. Dát is het volk bij wie God wil wonen, zodat het tot Hem kan naderen en met een volkomen toegewijd hart kan zeggen: "Mijn God".

- lessen voor ons

Petrus citeert Hosea 2:22 om uit te leggen dat christenen uit Joden en heidenen door Gods ontferming tot één volk zijn gemaakt. 58)  Het is een volk dat vroeger niet bestond, maar dat nu een geestelijk huis vormt waar geestelijke offers worden gebracht. 59)

Maar het kan ook fout gaan. Elke christen kent wel een "dal Achor", een moment van zonde, met alle ellende die daaruit voortkomt.
En dan? Dan moet God de gemeenschap onderbreken.
Nee, een wedergeboren ziel gaat niet alsnog verloren, maar er is wel een weg van herstel nodig. Dat kan maar op één manier, namelijk via berouw en belijdenis van zonden. 60)  Daarna is het contact met God weer helemaal hersteld, net zo fris en vol liefde als in het begin.

Hosea's laatste opdracht

Het aanschouwelijk onderwijs van Hosea heeft al heel veel duidelijk gemaakt over Gods houding naar Israël, ondanks haar ontrouw. Maar om te laten zien hóe ver God bereid is om te gaan, krijgt Hosea opnieuw een opdracht: 61)

"ga opnieuw, bemin een vrouw"

Is dat een andere vrouw dan Gomer?
Nee, want Hosea moet haar beminnen "zoals de Here de Israëlieten bemint". Heeft God Zich tot één van de omringende volken gewend toen Israël dat wél deed? Is God een relatie aangegaan met een ander volk, zoals Israël naar Assur lonkt? Absoluut niet!
Integendeel. God heeft het uiterste gedaan om Israël op haar dwaalweg tegen te houden. Hij heeft haar weg met doornen versperd en een muur tegen haar opgericht, in de hoop dat zij zou merken dat haar minnaars niks om haar geven. 62)  Dan zou zij wel naar Hem terugkeren. 63)  Maar Israël deed het niet!
Zo is Gomer weggegaan en uiteindelijk als slaaf verhandeld.

- Gomer vrijgekocht

Hosea moet er heel wat voor over hebben om Gomer te vinden, maar als hij haar vindt blijkt zij het eigendom te zijn van een ander.
Toch wil Hosea zijn opdracht uitvoeren. Dat betekent dat hij haar moet vrijkopen. 64)
Dan zou Hosea opnieuw de vraag kunnen krijgen (maar nu van de eigenaar): "Weet je wel wat voor vrouw zij is?" Hosea zal ongetwijfeld antwoorden: "Jawel, maar ik heb haar lief".
Als Hosea klaarstaat met de losprijs van vijftien zilverlingen (de halve prijs voor een slaaf) 65) en anderhalve gomer gerst, dan zou Gomer kunnen weigeren om mee te gaan, uit pure schaamte vanwege haar gedrag. Maar overweldigd door zo'n bewijs van liefde gaat zij met Hosea mee.

- Israël vrijgekocht

Evenals Gomer zal ook Israël lange tijd zonder zegen van God zijn. Zij zal geen koning hebben (dus geen nakomeling van David op de troon), geen offer (geen tempel en geen priesterdienst) en ook geen efod (geen hogepriester die voor hen tussenbeide treedt). 66)
Maar in diezelfde fase zal zij ook geen gewijde steen en terafim hebben. Zelfs de afgodendienst zal ontbreken.

Wanneer Israël beseft dat het zonder God en afgoden is, breekt het moment aan waarop God Israël gaat zoeken en vinden. Hij komt naar haar toe met de prijs die Christus aan het kruis volbracht heeft, om ook haar te kunnen loskopen.
Wat zal zij doen? Zal zij zich in diepe schaamte van Hem afwenden? Natuurlijk niet. Evenals het meisje in Hooglied 5 zal zij getroffen worden door zoveel liefde 67), zal zij opstaan en "de Here, hun God, zoeken, en David, hun koning". 68)
Dat is het plan dat God in de toekomst met dit volk heeft.

- wij vrijgekocht

En wij, de kinderen van God?
Als God aan Zijn aardse volk al zoveel ontferming toont, hoeveel te meer aan Zijn eigen kinderen! Wanneer ik zondig is er altijd een weg terug naar het hart van God. Maar die weg loopt via Golgotha, waar ik mijn zonden heb te belijden en mag geloven dat er ook voor die zonden betaald is door de Heer Jezus.

De wijnstok

Hoewel de relaties 'bruid' en 'zonen' in Hosea meer aandacht krijgen dan de 'wijnstok', is ook dit laatste beeld vol lering.
Vol blijdschap heeft God hen in de woestijn gevonden en hen geleid naar het beloofde land. Als zij in de woestijn Hem al zoveel vreugde gaven, hoeveel te meer in dat land! Maar het liep anders.
Toch gaat Israël wel degelijk God opnieuw blij maken en Hem de vrucht geven waar Hij eerder tevergeefs naar zocht. Dat zal gebeuren in "in de dagen der toekomst".

Als duidelijk is dat Israël de Heer Jezus verwerpt, zal ook Israël (tijdelijk) verworpen worden.
Vlak voor Zijn kruisiging zegt Hij: "Ik ben de ware wijnstok". 69)
Maar wat een verschil met Israël als wijstok, en wat een garantie voor vrucht!
De Vader is de landman en elke gelovige is als een rank onlosmakelijk met de Heer Jezus verbonden.
Door dit beeld beseffen we hoe waardevol elke gelovige is. De Heer Jezus noemt ons "vrienden" 70)  om alles met ons te kunnen delen waar Hij zo vol van is. Het resultaat? Aanbidding, de vrucht die de Vader zoekt. 71)


 

Dit is een uitwerking van lezingen over Hosea in Assen (15 november 2014) en in Warffum (22 november 2014)