Leef ik in overspel?

Vraag

Joep* en ik zijn beiden wedergeboren christen en al jaren met elkaar getrouwd. We hebben kinderen gekregen, die inmiddels tieners zijn.
Zijn eerste vrouw is na een kort huwelijk van hem gescheiden. Doordat er zoveel verschillende meningen over dit onderwerp onder christenen zijn, heb ik me altijd wat onzeker gevoeld.
Nu heb ik op Amerikaanse websites als www.marriagedivorce.com gelezen dat ik in overspel leef, omdat de ex-vrouw van mijn man nog leeft. Hoewel zij niets meer van hem wil weten en zij al lang een ander heeft, is zij volgens deze websites de vrouw van mijn man, en niet ik.
Volgens hen is de enige oplossing dat ik wegga, zodat onze overspelige relatie stopt. Hun argumentatie spreekt mij wel aan.
Ik heb contact met hen gezocht, maar zij aarzelen om te zeggen dat ik weg moet gaan zolang de kinderen thuis zijn.
Hoe ziet u dat?

(*Joep is een gefingeerde naam)

Antwoord

Ik proef je oprechte zoeken naar de wil van de Heer in je huwelijk. Dat brengt je in een vreselijk dilemma en het kan niet anders dan dat het je innerlijk verscheurt.
Enerzijds heb je de indruk dat zij gelijk hebben wanneer zij stellen dat jij nu in overspel zou leven. Anderzijds kijk je naar je gezin en merk je hoe je je man en jullie kinderen liefhebt.

In het algemeen geldt dat er voor elke mening wel een bijbeltekst te vinden is, maar we moeten oppassen met onze conclusies.
Allereerst is het nodig om op de samenhang te letten waarin een tekst in de Bijbel staat. Vervolgens trekken we onze conclusies. Daarbij moeten we ons afvragen of het gaat om iets dat de Heer rechtstreeks zegt (en waarover dus geen misverstand kan bestaan), of dat het gaat over iets waarvan wij ménen dat het Zijn bedoeling is (en daarin kunnen we ons vergissen).
Zeker bij dit uiterst gevoelige thema is dat van groot belang.

Ik heb de websites die je noemt in grote lijnen gelezen en wil graag reageren, vooral met het oog op de uitermate pijnlijke situatie waarin jij en je gezin zich bevinden. Ik doe dat niet met de verbeelding dat ik de enig juiste visie heb, en het is ook niet mijn bedoeling om alle Bijbelteksten die men aanhaalt te bespreken.
Het gaat m.i. om de kernvraag:
1)  is de dood de enige oorzaak waardoor een huwelijk beëindigd wordt?

Het antwoord op die vraag helpt ook bij het vinden van een antwoord op je eigenlijke vraag:
2)  leef ik met Joep in overspel?

Antwoord op vraag 1

Het is glashelder dat het Gods bedoeling is dat het huwelijk in stand blijft, zolang man en vrouw leven 1). Dus de trouwgelofte "totdat de dood u scheidt" bij de burgerlijke huwelijkssluiting is helemaal in overeenstemming met Gods Woord. Ook al wordt het door velen als een formaliteit beschouwd, en strandt zo'n 50% van alle huwelijken in een echtscheiding, het doet niets af van Gods bedoeling.
Voor elke wedergeboren christen hoort dat de enige norm te zijn.
Toch is het eerste huwelijk van Joep jaren geleden gestrand. Zijn eerste vrouw heeft zich laten scheiden, heeft de weg terug definitief afgesloten en is al lang weer met een ander getrouwd.

Die situatie komt dicht bij de situaties die Paulus in 1 Korinthe 7 beschrijft.
Voordat we naar een specifiek vers kijken is het goed om te beseffen dat dit hoofdstuk antwoorden bevat op vragen die hem gesteld zijn 2).
De vragen hebben kennelijk te maken met hoererij (een enorm probleem in een havenstad als Korinthe), met iemands maatschappelijke status (al of niet gehuwd zijn, of besneden zijn, of slaaf zijn) en met ascese. Dat laatste is de leer waarbij het lichamelijke ondergewaardeerd wordt t.o.v. de geest. Het lichaam is eigenlijk niet meer is dan een soort 'gevangenis' van de geest, en als iemand ongetrouwd is (of: wordt) dan hoeft ie zich niet meer bezig te houden met minderwaardige lichamelijke zaken, die nu eenmaal bij een huwelijk horen.
Paulus rekent in dit hoofdstuk ondubbelzinnig af met een dergelijke ongoddelijke leer.
Maar ook al zijn de vragen van toen en nu vaak heel verschillend, de antwoorden blijven belangrijk


a) 1 Korinthe 7 : 10 - 11 (huwelijk tussen gelovigen)

In vers 10 - 11 3) spreekt Paulus de gelovige getrouwden aan (in tegenstelling tot 'de overigen' uit vers 12, waarbij het kennelijk gaat om huwelijken tussen een gelovige en een ongelovige). Scheiding is voor een gelovig echtpaar niet aan de orde, maar als de scheiding toch heeft plaatsgevonden, dan heeft men twee opties:

  • óf men blijft ongetrouwd
  • óf men verzoent zich met elkaar.

Het verschil in initiatief tussen een vrouw (scheiden) en een man (zijn vrouw verstoten) valt in onze tijd weg, maar de twee opties blijven overeind.
De eerste optie is opmerkelijk: men blijft ongetrouwd.
Je kunt alleen maar ongetrouwd blijven, als je ongetrouwd bent.
Dat betekent dus, dat God de echtscheiding erkent als een stap die leidt tot een ongetrouwde status. Het huwelijk is met de echtscheiding beëindigd.
Dat is niet de normale weg (dat is immers niet scheiden), maar als er onverhoopt voor een andere weg is gekozen (en die mogelijkheid noemt Paulus nadrukkelijk), dan erkent zelfs Gód deze dramatische stap. Ondanks het feit dat Hij de echtscheiding haat 4)!


b) 1 Korinthe 7 : 12 - 15 (huwelijk tussen gelovige en ongelovige)

In vers 12 - 15 gaat het om huwelijken tussen een gelovige en een ongelovige, waarbij we er vanuit moeten gaan dat de gelovige ná hun huwelijk tot geloof gekomen is.
Het is namelijk niet mogelijk dat een gelovige in het huwelijk zou kunnen treden met een ongelovige 5). Mocht dat na intensieve pastorale zorg toch gebeuren, dan valt de gelovige onder gemeentelijke tucht. Uiteindelijk zouden zij in de situatie kunnen belanden die Paulus in onze verzen beschrijft, maar in eerste instantie gaan we er van uit dat hij beschrijft wat er kan gebeuren zodra één van beiden tot geloof gekomen is.
Mocht de ongelovige in die situatie besluiten om te scheiden, dan moet dat maar gebeuren. De ander (de gelovige) is dan "niet gebonden" 6), d.w.z. hij/zij hoeft niet ten koste van alles achter de ongelovige partner aan te blijven lopen. De scheiding mag doorgaan.
Ook die stap wordt door God erkend.
Het is goed om te bedenken dat het initiatief tot scheiding ligt bij de ongelovige, en niet bij de gelovige.

In beide omstandigheden a) en b) erkent God de echtscheiding.
Het antwoord op vraag 1: nee, want ook scheiding beëindigt een huwelijk.
Let wel: er wordt in dit hoofdstuk met geen woord gesproken over hertrouwen. De nieuwe status na de scheiding is een status van ongetrouwd zijn, en dat dient zo te blijven.

Antwoord op vraag 2

Het antwoord op vraag 2 komt nu weliswaar iets dichterbij, maar we zijn er nog lang niet. We moeten bijvoorbeeld goed lezen wat de Heer zèlf hierover zegt in Mattheüs 19 : 3 - 9.
De farizeeërs hebben weer eens een strikvraag bedacht, en willen wel eens weten of de Heer meer sympathie heeft voor de school van rabbijn Hillel of voor die van rabbijn Shammai. Beiden interpreteren de uitdrukking "iets onbehoorlijks" uit Deuteronomium 24 : 1 7) namelijk verschillend.
Hillel leerde dat iemand zijn vrouw mocht wegzenden om elke irritante kleinigheid, terwijl Shammai leerde dat het slechts mocht gaan om zedelijk kwaad.
Zoals gebruikelijk ligt het antwoord van de Heer op een hoger niveau, dat ook voor ons vandaag veel lering bevat.


Deuteronomium 24 : 1 - 4

Allereerst is het nuttig om eens goed te kijken naar dit gedeelte uit Deuteronomium. In de eerste 3 verzen wordt een aantal stappen beschreven, die kunnen leiden tot de situatie in vers 4.
Eén van die stappen is "het meegeven van een scheidbrief". Dat staat er niet als gedoogsteun aan het plan om te scheiden, maar als onderdeel van het traject waardoor de scheiding definitief wordt. Na die scheiding zou het kunnen gebeuren dat de vrouw weer trouwt, maar dat die man haar opnieuw wegzendt of overlijdt, en dat ze weer alleen komt te staan.
Op die situatie wil God duiden in vers 4 8).
Zijn voorschrift luidt dan dat die vrouw nooit meer terug mag naar haar eerste man. Hij heeft zich destijds bewust en zorgvuldig van haar laten scheiden, en daarmee waarschuwt God dus een man die van plan is om zich van zijn vrouw te laten scheiden. De weg is voor haar vrij om opnieuw te trouwen, maar daarna is er voor haar geen weg meer naar hem terug.
Dat geldt zowel voor het geval haar tweede man haar ook wegstuurt met een scheidbrief, als ook voor het geval die tweede man sterft en zij dus volgens alle voorschriften weer helemaal vrij is om te hertrouwen.
Dan is er voor haar één man met wie zij nooit kan trouwen, en dat is haar eerste man. Doet zij dat toch, dan is dat voor God een gruwel, dus een zonde die vergelijkbaar is met afgodendienst en ander moreel kwaad.
In Deuteronomium 24 : 1 - 4 biedt God dus geen extra mogelijkheid om te scheiden (en zo wordt het helaas vaak wèl gelezen), maar een extra waarschuwing om het juist niet te doen.

In Zijn antwoord maakt de Heer geen keus tussen Hillel en Shammai, maar gaat terug tot "het begin van de schepping", en zegt dat scheiden fout is, en dat het trouwen van een verstotene fout is 9).
We hebben in 1 Korinthe 7 echter al gezien dat scheiding door God wordt erkend, hoe fout het ook moge zijn. En uit het antwoord van de Heer blijkt datzelfde te gelden voor hertrouwen, hoe fout het ook moge zijn.
Daarbij moeten we de uitdrukking: "wie een verstotene trouwt, pleegt overspel" goed begrijpen. Het Nederlands is te beperkt om de bedoeling in het oorspronkelijke Grieks goed weer te geven. Het komt er op neer dat "pleegt overspel" betrekking heeft op het moment van het hertrouwen, en niet op de tijd er na.
De stap om te hertrouwen is dus zondig en dient oprecht te worden beleden. Maar de tijd er na wordt door God gezien als de tijd van jullie huwelijk.
Het antwoord op vraag 2: nee, maar de zonde van het hertrouwen moet wèl beleden worden.

Enkele veel geciteerde Bijbelgedeelten

Er zijn enkele Bijbelgedeelten die door deze websites en anderen bijna altijd worden geciteerd om hun betoog te onderbouwen. Maar is dat terecht?


- Ezra 10

Ezra veroordeelt de huwelijken die Joodse mannen hebben gesloten met vreemde vrouwen, dus met vrouwen uit de hen omringende volken 10). God had dit uitdrukkelijk verboden 11). Slechts in een uitzonderlijk geval van Gods genade was er ruimte voor 12).
Gezamenlijk buigt het volk zich voor de Heer en besluit om deze vrouwen weg te zenden.

Wat heeft deze geschiedenis ons te zeggen?
Deze voorschriften aan Israël bevatten waardevolle lessen voor ons over de relatie tussen een gelovige en een ongelovige. Paulus komt tot de conclusie dat die twee niets gemeenschappelijks hebben 5). Als er één terrein is waarop twee mensen een eenheid vormen, dan is dat het huwelijk. Maar als je niets gemeenschappelijks hebt, dan is een huwelijk onmogelijk.
We zagen hierboven in 1 Korinthe 7 een enkele uitzondering, maar het initiatief voor het beëindigen van zo'n relatie ligt altijd bij de ongelovige, en nooit bij de gelovige 13). Dat is dus precies andersom als in het O.T.
Ezra 10 helpt ons niet in jouw situatie. En aangezien jullie beiden gelovigen zijn, is het verbreken van jullie huwelijk op grond van bijvoorbeeld Ezra 10 en 1 Korinthe 7 niet aan de orde.


- Romeinen 7 : 3

Het thema in Romeinen 7 is de wet en haar relatie tot een christen. Als illustratie gebruikt Paulus de relatie binnen een huwelijk en beschrijft de nieuwe situatie die ontstaat zodra één van beiden is overleden. De ander is dan vrij om te hertrouwen 14).
Zo is een christen voor de wet gedood en in een nieuwe relatie met Christus gesteld om voor Hem vrucht te dragen.
Dit gedeelte gaat dus over onze relatie tot de wet, en de illustratie van Paulus beschrijft de normale duur van een huwelijk, namelijk "tot de dood ons scheidt". Zodra een huwelijkspartner in die periode over de grenzen van het huwelijk "speelt", is dat overspel, en dus zonde. Zoiets is in een normaal huwelijk niet aan de orde.
Dat is allemaal glashelder en als illustratie in dit betoog erg nuttig.
Maar dat is dan ook de enige reden waarom Paulus dit voorbeeld gebruikt. Hij behandelt hier uitdrukkelijk niet het onderwerp 'echtscheiding' en al helemaal niet het thema 'hertrouwen na echtscheiding'.
Ook dit gedeelte helpt ons niets verder in jouw situatie.

Ten slotte

We zullen voorzichtig moeten zijn om de wetten aan Israël zonder meer over te nemen. Ze zijn niet letterlijk aan ons gegeven, maar bevatten wel terdege waardevolle geestelijke lessen.
Als wij onder de wet (van bijvoorbeeld Deuteronomium 24) zouden leven, dan zou de eerste vrouw van Joep nooit meer naar hem terug mogen keren. Dat zouden de makers van deze websites zich wel eens mogen realiseren!
Nu wij onder de genade leven, zou zij aanspraak mogen maken op de genade van God, en dat is dezelfde genade die Joep in staat stelt om haar te vergeven. Dat zal Joep ongelofelijk veel moeite kunnen kosten, maar met Gods hulp gaat het hem lukken.
Maar betekent dat automatisch dat jullie huidige huwelijk moet stoppen?
Nee, natuurlijk niet. Joeps scheiding was tegen Gods gedachten, maar God erkent het wèl. Dat hebben we zojuist in 1 Korinthe 7 gelezen. Zijn hertrouwen met jou is tegen Gods gedachten, maar God erkent het wèl.
Bij diverse gelegenheden wordt gewezen op het foute van een relatie 15), maar nergens wordt gezegd dat die relatie moet worden verbroken. Hooguit zegt de Heer: "zondig voortaan niet weer" 16). Veel grove zonden kunnen beleden èn ongedaan gemaakt worden (bijvoorbeeld door het gestolene weer terug te betalen), maar andere zonden (als moord en hertrouwen) kunnen wèl beleden, maar niet meer ongedaan gemaakt worden.
Als jullie je huwelijk zouden verbreken, zouden jullie juist opnieuw zondigen!

In de christenheid zien we veel verschuiven.
Velen nemen het niet meer zo nauw met huwelijk en echtscheiding. Zij doen iets af van Gods Woord. Dat accepteren we niet.
Anderen nemen het zeer nauw, maar voegen in hun nauwgezetheid eigen conclusies toe aan Gods Woord. En ook dat accepteren we niet. Temeer omdat deze websites de indruk wekken alsof zij de enigen zijn die deze materie goed zien en in praktijk brengen.
Zij adviseren dat gelovigen zoals in jullie situatie "naar Gods gedachten in overspel leven, en dus uit elkaar moeten gaan".
Sommigen van hen hangen die stelling wel aan, maar aarzelen om die in praktijk te brengen, bijvoorbeeld omdat er nog kinderen thuis zijn. Dit mag barmhartig klinken, maar het is in feite een wreed advies waar Joep, jij en de kinderen onmogelijk mee kunnen leven. Gelukkig hoeft dat ook niet.

Naar mijn bescheiden mening bevatten deze websites niet de gezonde woorden van onze Heer Jezus Christus en de leer die overeenkomstig de godsvrucht is 17).