Het is nogal bijzonder dat de Heer Jezus Zich vergelijkt met een slang:
"Zoals Mozes de slang in de woestijn heeft verhoogd, zo moet de Zoon des mensen verhoogd worden, opdat ieder die in Hem gelooft, niet verloren gaat maar eeuwig leven heeft".¹
De slang is immers bij uitstek hét symbool voor satan?²
Toch worden dieren vaker gebruikt om iets kenmerkends te tonen, zowel van Christus als van satan.

Christus is de leeuw

Christus is 'de leeuw uit de stam van Juda'.³
Dat is een passende vergelijking die verwijst naar Zijn koningschap in de lijn van David,⁴ niet alleen over Israël maar over de hele wereld. Alle vijanden zullen Hem dan onderworpen zijn, en Hij zal regeren in 'de stad van de grote Koning'.⁵

Satan gedraagt zich als een leeuw.
Hoewel hij inderdaad koninklijke allures heeft en 'de overste van deze wereld is',⁶ vormen leugen en moord al vanaf het begin zijn ware aard.⁷ Hij is met name ónze tegenstander, die erop uit is om te verslinden.⁸

Christus is het lam

Christus is het Lam van God.
Ook die vergelijking is passend, want alleen zó kon Hij onze schuld wegnemen,⁹ en de macht van de zonde teniet doen.¹⁰ Als wij bij Hem in de heerlijkheid zijn zal Hij als geslacht Lam een overweldigende indruk op ons maken, zodat wij alleen kunnen aanbidden.¹¹
In het boek Openbaring is Hij als het Lam de grote tegenstander van de draak (satan). De uitkomst van deze strijd staat bij voorbaat vast.

Eén van satans grootste handlangers is het beest uit de aarde.
Deze persoon lijkt op een lam met horens.¹² Hij imiteert daarmee Christus, maar zijn spraak maakt duidelijk dat hij bij satan hoort. Hij zal de mensheid tot aanbidding brengen, maar puur door demonische dwang op straffe van de dood.¹³
Later wordt hij 'de valse profeet' genoemd.¹⁴ Velen zien daarom in hem de antichrist ('anti' = 'in de plaats van'), dus de grote imitator van de ware Christus.

Satan is de slang

In tegenstelling tot de leeuw en het lam is de slang juist wél een passende vergelijking voor satan. Het is bij uitstek zijn identiteit door de hele Bijbel.
Als de Heer Jezus Zich vergelijkt met de koperen slang verwijst Hij naar een voorval in Numeri 21.

- veertig jaar woestijnreis

Het boek Numeri beschrijft hoe het volk Israël zich legert in Kades, aan de zuidgrens van het beloofde land.¹⁵ Het verslag dat tien van de twaalf verspieders geven, ontmoedigt het volk enorm. Maar omdat zij Hem al tien keer op de proef hadden gesteld¹⁶ straft God hen door hen te laten rondtrekken door de woestijn, totdat de hele generatie van twintig jaar en ouder is overleden. Behalve Jozua en Kaleb, mag niemand het land binnengaan.
De totale woestijnreis duurt daarom veertig jaar.¹⁷ Daarover wordt ons weinig verteld.

- de koperen slang

Tenslotte komt het volk weer aan in Kades¹⁸ en wil het over Edoms grondgebied naar de oostgrens van het beloofde land. Edom weigert, waardoor het volk gedwongen wordt om in de richting van de Schelfzee te trekken.¹⁹
Opnieuw moppert het volk, maar dit keer op het manna, het brood uit de hemel dat zij nota bene al die jaren elke dag (behalve op sabbat) hadden ontvangen. Zij noemen het 'waardeloos'.²⁰
De generatie die nu wél het beloofde land mag binnengaan, blijkt even slecht te zijn als de vorige generatie!

Als straf zend God vurige slangen waardoor velen sterven.²¹ Zodra het volk hun zonde erkent, bidt Mozes tot God. Dan geeft God een bijzonder medicijn: een vurige slang op een staak (letterlijk: als een banier, een teken)!
Mozes maakt die slang van koper, want dat is het enige materiaal dat bestand blijkt te zijn tegen vuur.²²
Ieder die gebeten wordt én naar die slang kijkt, blijft in leven.²³

Christus als de slang

Het gesprek met Nicodémus gaat allereerst over wedergeboorte. Het is dé voorwaarde om het koninkrijk van God binnen te gaan.²⁴ Maar als hij dit niet begrijpt zegt de Heer iets opmerkelijks: “als Ik u de aardse dingen heb gezegd en u niet gelooft, hoe zult u geloven als Ik u de hemelse zeg?”.²⁵
Wedergeboorte en het koninkrijk van God horen dus bij de aardse dingen.
Maar wat is het hemelse, en wat is de voorwaarde om dát te ontvangen?

a) de voorwaarde om het hemelse te ontvangen

Die voorwaarde is immens, en heeft alles te maken met de Persoon en werk van Christus!
Wie is Hij?
Hij “moet uit de hemel neerdalen, de Zoon des mensen die in de hemel is”.²⁶ Hij wordt volkomen Mens en blijft volkomen de eniggeboren, geliefde Zoon van de Vader.

Wat doet Hij?
Dán komt de enige (!) vergelijking die de Heer maakt met de slang²⁷:

1. 'in de woestijn'
   Zó is voor Hem de wereld waarvan satan de overste is. De vurige beet van de slang heeft ervoor gezorgd dat mensen, geschapen naar Gods beeld en gelijkenis,²⁸ veranderden in zondaars.²⁹
2. 'verhoogd'
   Dit wijst niet op de verheerlijking door God (zoals in Filippi 2: 9)³⁰, maar op de verwerping door de mensen³¹ en Zijn kruisdood.³²
3. 'slang'
   Aan het kruis maakt God Zijn eniggeboren Zoon tot zonde, alsof Hij de oorzaak is van onze zondige daden,³³ net zoals de slang van Mozes precies leek op de vurige slangen die de dodelijke beten veroorzaakten.
4. 'koperen'
   Als geen ander weet Christus dat “onze God een verterend vuur is”.³⁴
   Maar waar ieder ander bezwijkt in dat oordeel, kan Gods vuur Hém niet verteren. Het is Zijn werk om de Vader te verheerlijken,³⁵ zowel in Zijn leven als juist ook in Zijn offer aan het kruis.

b) het hemelse: het eeuwige leven

Elke zondaar die zó kijkt naar Christus en Zijn volbrachte werk aan het kruis ontvangt niet alleen vergeving van zonden, maar “het eeuwige leven”! Dat is Christus Zélf; Hij is ons leven.³⁶
Kort vóór Zijn werk aan het kruis spreekt Hij als de Zoon met Zijn Vader over dát leven, want het is bestemd voor de elf overgebleven discipelen én voor allen die door hun woord in Hem zouden gaan geloven.³⁷
De korte samenvatting van het eeuwige leven is dat:
- “zij U kennen, de enige waarachtige God”, namelijk als Vader
- “Jezus Christus kennen die U hebt gezonden”, namelijk de Zoon.³⁸
Kennen is relatie: "gemeenschap met de Vader en de Zoon".³⁹

Het evangelie: de brief aan de Romeinen

In deze brief legt Paulus het evangelie uit aan gelovigen.⁴⁰
Hij doet dat aan de hand van enkele bijzonderheden uit Israëls reis vanuit Egypte door de woestijn naar het beloofde land:

1. het verzoendeksel
   Zoals het bloed op het verzoendeksel op de ark de enige manier was tot verzoening,⁴¹ zo is vrede met God alleen mogelijk door geloof in het bloed van Jezus Christus. Hij is de genadetroon (= verzoendeksel).⁴²
2. doortocht door Rode Zee
   Zoals de weg naar het beloofde land begon door water,⁴³ zo begint ons leven als christen door de doop en leven wij op een nieuwe manier.⁴⁴
3. de wet
   Zoals de wet op zich goed is maar de zonde doet kennen, zo moet een wedergeboren mens leren dat de zondige natuur nog steeds aanwezig is. Daardoor kan hij uit ervaring leren dat er niets goeds in hem woont.⁴⁵
   Paulus concludeert dan: “zo is er geen veroordeling voor hen die in Christus Jezus zijn”.⁴⁶ Een gelovige heeft nu alleen leren zien op Christus; precies zoals Israël na 40 jaar leert dat het in zichzelf onveranderlijk slecht blijft.
4. koperen slang
   Onmiddellijk hierna volgt een verwijzing naar de koperen slang: “God zond Zijn eigen Zoon in een gedaante gelijk aan het vlees van de zonde”.⁴⁷ Zó heeft God de zonde in het vlees geoordeeld! Zijn eigen Zoon leek uiterlijk op een zondaar...

Dat is een belangrijke les.
De vergelijking tussen de verhoging van de koperen slang en het werk van Christus wordt in het algemeen gebruikt als een blijde boodschap voor verloren zondaars. Uiteraard is dat prima, want dat zegt Johannes 3: 16 ook.
Maar het is ook van groot belang voor elke gelovige, die op de een of andere manier weer eens door de slang (de duivel) gebeten is. Nee, hij kan niet alsnog verloren gaan, maar hij heeft wél genezing nodig. Het medicijn blijft hetzelfde: zonden belijden en geloven dat die vergeven zijn op grond van het verzoeningswerk aan het kruis.⁴⁸

Een christen als de slang

Tot onze verbazing hoort een christen in één opzicht te lijken op de slangen, namelijk door “voorzichtig (= wijs, listig) te zijn”. Maar dit wordt gekoppeld aan “oprecht (= eenvoudig) als de duiven”.⁴⁹ En die combinatie is uniek, want satan wordt nooit met een duif vergeleken.

Mattheüs, Markus en Lukas beschrijven de verzoekingen in de woestijn direct nadat Christus gedoopt is en de Heilige Geest als een duif op Hem neerdaalt.
Satan is dé verzoeker, die met zijn list onmiddellijk succes had bij het eerste mensenpaar, maar bij de tweede mens (Christus) geen enkele kans had, ook al had Hij veertig dagen gevast.⁵⁰ Elke verzoeking is kansloos omdat Christus Gods Woord kent en daarmee satan weerstaat.

Evenzo heeft elke christen de Heilige Geest inwonend, die op het juiste moment Gods Woord in herinnering brengt om onze tegenstander te weerstaan, ook al doet satan zich voor als een engel van het licht.⁵¹
De Heilige Geest zorgt ervoor dat we 'voorzichtig' en 'eenvoudig' blijven, doordat Hij ons oog en hart richt op Christus alleen.